Một Đời Đam Mê - Trích CỘI RỄ (Alex Haley) - Phần 4

Tim George nhảy thót đến họng! Chụp chiếc mũ quả dưa chặt hơn trên đầu, ông nhảy xuống xe, biết là bây giờ ông chủ sắp đến chọn con đầu tiên.

“Taaaaawm Lea!”. Chùm lên tiếng ồn ào của đám đông, ông nghe thấy đám dân nghèo hò reo tên ông chủ. Rồi những tiếng la khàn khàn quấy đảo ào lên, khi một tốp người nhô ra khỏi đám đông, vây quanh ông chủ. Đi giữa bọn họ tới chỗ chiếc xe, ông khum tay trên miệng và cố át tiếng huyên náo, hét vào tai George: “Những tay này sẽ giúp chúng ta đem tất cả gà đến cạnh sới”.

“Vâng, thưa ông chủ”.

George lại nhảy trở lên xe, chuyền tám cái chuồng gà xuống cho những người bạn da trắng nghèo của ông chủ, trong óc vụt nghĩ rằng trong ba mươi bảy năm theo nghiệp chọi gà, ông chưa bao giờ hết ngạc nhiên trước vẻ ngoài hoàn toàn bình tĩnh, thản nhiên của ông chủ Lea trong những lúc căng thẳng như hiện giờ. Rồi cả bọn kéo ra sới, xuyên qua đám đông, ông chủ Lea mang con gà tuyệt đẹp màu vàng sẫm (dark buff) mà ông đã chọn để chọi đầu tiên và George-Gà đi sau cùng, xách chiếc giỏ đựng thuốc cấp cứu, lông bụng thỏ, một mớ lá thường xuân tươi, sáp glycerin, một búi mạng nhện và nhựa thông. Càng đến gần bãi chọi, càng phải xô đẩy dữ mới tiến được, trong khi vang lên bên tai họ những giọng say bét nhè: “Tawm Lea!” hoặc đôi khi: “Đó là gã nhọ George-Gà của ông í!” Và George có thể cảm thấy những con mắt dò xét mình như thể chúng là những ngón tay, điều đó thật dễ chịu song ông vẫn tiếp tục vừa tiến bước vừa nhìn thẳng trước mặt, cố làm ra vẻ tỉnh bơ như ông chủ.

Và George-Gà trông thấy tay người Anh tước vị, thấp, lùn thản nhiên đứng cạnh sới, cánh tay trái gập lại kẹp một con gà tuyệt đẹp, trong khi đôi mắt cảnh giác đánh giá cái đám rước nhỏ đang rinh lũ gà khiêu chiến tới. Sau trao đổi những cái gật đầu ngắn với ông chủ Lea, Russell đặt con gà của mình lên bàn cân và trọng tài xướng: “Năm pound mười lăm ounce!”. Bộ lông xám chuối (silvery blue) của con gà xinh đẹp sáng rực dưới ánh mặt trời.

Rồi ông chủ bước lên với chú gà vàng sẫm của mình, một trong những con đặc biệt ưa thích của George-Gà. Nó cường lực, man dại, cổ ngọ nguậy như con rắn chuông, cặp mắt đằng đằng sát khí, và nó sôi sục muốn được thả ngay. Khi trọng tài hô: “Chẵn sáu pound!” thì đám hâm mộ da trắng nghèo và nát rượu bèn hò reo cứ như thể hơn một ounce là đã thắng rồi. “Taaaaawm Lea! Xơi tái tay người Anh í đi, Tawm! Cứ dư thể hắn ghê lắm nhể! Cho hắn hết vênh váo đi nào!”.

Rõ ràng những tay hâm mộ đặc biệt ông chủ Lea đã thực sự say bét nhè và George-Gà thấy một thoáng sầm mặt vì bối rối của cả ông chủ lẫn tay người Anh, vờ như không nghe thấy gì, họ quỳ xuống buộc cựa thép cho gà của mình. Thế nhưng những tiếng hò càng to lên và thô lỗ hơn “Hắn chọi gà hay vịt ấy nhể?”... “Khôông, ấy là gà biết bơi mà!”... “Dồi! Hắn cho chúng xơi cá mà!” Mặt tay người Anh đầy vẻ phẫn nộ. Trọng tài bắt đầu lao tới lui, giận dữ vung tay hét lớn: “Xin quý vị!”. Nhưng tiếng cười chế giễu chỉ lan rộng thêm và những lời châm chọc trở nên cay độc hơn: “Hắn mặc áo choàng đỏ nhằm cái trò vè gì nhỉ?”, “Hắn có chọi cáo nữa không nhỉ?”… “Khôông, quá chậm, lạch bạch cứ như con possum í“... “Giống con ếch ộp hơn!”... “Tôi nom hắn giống như con chó săn ấy!”.

Ông chủ Jewett sải bước ra, giận dữ tới giáp mặt trọng tài, hai tay chém vào không khí, nhưng những lời ông chìm đi trong tiếng hô đồng thanh: “Tawmmm Lea...! Tawmmmmm LEA...!”. Lúc này cả các quản trường cũng nhập với trọng tài lăng xăng hết chỗ này sang chỗ khác, vung cánh tay, giơ nắm đấm và thét lác liên hồi: “Trận đấu sẽ ngừng trừ phi có yên lặng!”… “Các người muốn như vậy, thì cứ tiếp tục đi!”. Dần dà, những tiếng kêu la và cười cợt bét nhè bắt đầu dịu xuống. George-Gà thấy mặt ông chủ Lea như phát ốm vì xấu hổ và cả tay người Anh lẫn ông chủ Jewett đều nhợt nhạt tột độ.

“Ông Lea!” Khi tay người Anh đột ngột và cao giọng bật ra tiếng ấy, đám đông hầu như im bặt ngay tức thì.

“Ông Lea, cả hai chúng ta đều có những con gà tuyệt diệu như thế này ở đây tôi không biết ông có ưng cùng tôi làm một khoản cáp ngoài đặc biệt hay không?

George-Gà biết là từng người trong số hàng trăm khán giả đều cảm thấy như ông cái giọng hằn học và hạ cố của tay người Anh đằng sau cung cách lịch sự của hắn. Gáy của ông chủ, như ông thấy, bỗng đỏ lên vì tức giận.

Câu trả lời rắn rỏi của ông chủ Lea đến trong vài giây sau: “Cái đó cũng hợp ý tôi, thưa ngài. Ngài đề nghị đặt bao nhiêu?”.

Tay người Anh ngừng lại. Vẻ như ông đang cân nhắc vấn đề trước khi nói. “Liệu mười nghìn đô-la có đủ không?”.

Ông ta để cho đợt sóng ồ! à! hào hển tràn khắp đám đông rồi: “Có nghĩa là, trừ phi ông không tin lắm ở triển vọng của gà mình, thưa ông Lea”. Ông ta đứng nhìn ông chủ nụ cười mỏng môi rành rành lộ vẻ khinh bỉ.

Tràng sấm cảm thán ngắn ngủi của đám đông mau chóng xẹp xuống thành sự im lặng ghê sợ; những người vừa nãy ngồi, giờ đứng hẳn cả lên. Tim George-Gà như ngừng đập. Như một tiếng vang xa xăm, ông nghe thấy dì Malizy thuật lại cơn tam bành của bà chủ Lea, bà ta gào lên rằng cái món năm nghìn đô-la ông chủ đã rút ở nhà băng là “ngót nghét nửa số tiền dành dụm suốt cả đời họ”. Cho nên George-Gà biết ông chủ Lea không thể cả gan nhận cá. Nhưng liệu ông có thể trả lời thế nào để khỏi bị nhục nhã cực kỳ trước cái đám đông gồm hầu hết những người ông quen biết này? Chia sẻ nỗi quằn quại của ông chủ mình, George-Gà thậm chí không dám nhìn ông nữa. Dường như một thiên thu đã trôi qua, rồi George-Gà chợt nghi ngờ tai mình.

Giọng ông chủ Lea căng thẳng: “Thưa ngài, liệu ngài có bằng lòng gấp đôi số ấy không? Hai mươi nghìn!”.

Toàn thể đám đông trút ra những tiếng kêu hoài nghi giữa lao xao chuyển động náo nức. Hoàn toàn kinh hãi George-Gà hiểu rằng món tiền ấy là tất tật cả vốn liếng ông chủ Lea có ở trên đời, nhà cửa ruộng đất và nô lệ của ông ta cộng thêm số tiền tiết kiệm của George-Gà. Ông trông thấy vẻ kinh ngạc tột độ của tay người Anh trước khi mau chóng trấn tĩnh lại, bộ mặt giờ đây nghiêm nghị và quyết tâm. “Một nhà thể thao đích thực!” (true sportsman) Y thốt lên, chìa tay cho ông chủ Lea “Xin nhận cá, thưa ngài! Nào ta hãy lắp cựa (heel) cho gà!”.

Lúc bấy giờ, George-Gà đột nhiên hiểu ra: ông chủ Lea biết là con gà vàng sẫm tuyệt vời của mình sẽ thắng. Chẳng những ông chủ phút chốc trở nên giàu có, mà chiến thắng quyết định này sẽ khiến ông mãi mãi là một huyền thoại anh hùng đối với tất cả đám dân nghèo, một biểu tượng có thể thách thức và đánh bại cả những ông chủ dòng dõi, giàu sang phú quí! Từ nay, không kẻ nào trong bọn họ còn thể nhìn Tom Lea dưới tầm con mắt nữa!

Giờ đây, cả ông chủ Lea và tay người Anh đều lom khom ở hai đầu sới và trong khoảnh khắc đó, George-Gà như thấy cả cuộc đời con gà của ông chủ vụt lướt qua tâm trí mình. Ngay từ khi còn là con gà nhép (cockerel), những phản xạ nhanh không tưởng tượng được của nó đã khiến George chú ý từ đầu; rồi đến lúc choai choai (stag), tính hung hãn kỳ lạ khiến nó luôn luôn tìm cách tấn công những con khác qua kẽ chuồng; và gần đây khi được bắt về từ bãi thả, trong mấy giây, tí tẹo nữa thì nó giết chết con mồi già (catch cock) trước khi nó bị chặn lại. Ông chủ đã chọn con gà này vì hiểu nó khôn ngoan, hung dữ và gan lỳ (deep game) biết bao. Chỉ thoáng trong giây lát, George-Gà lại như nghe thấy Matilda phẫn uất kêu: “Anh còn điên hơn cả ông chủ! Tệ lắm thì ông í cũng chỉ trở lại làm dân nghèo kiết xác là cùng, dưng mà đàng này anh đánh bạc với tự do của cả gia đình trên mấy con gà!”.

Rồi ba vị quản trường bước ra, chiếm lĩnh vị trí đồng đều quanh sới. Trọng tài rón rén như thể đứng trên trứng. Phảng phất một không khí tựa hồ như mọi người ở đây đều biết họ sắp được chứng kiến một cái gì sẽ là đầu đề để họ chuyện trò bàn tán cho đến hết đời. George-Gà trông thấy ông chủ mình và lão người Anh ghìm đôi gà hăng hái xuống, cả hai bộ mặt đều ngẩng lên theo dõi môi trọng tài:

“Thả!”.

Con gà xám chuối và con vàng sẫm loang loáng lao vào nhau, đụng thật mạnh và bật về sau. Vừa chạm chân tới đất, cả hai lập tức tâng lên không, cố phóng đòn trúng vào những chỗ hiểm của nhau. Mỏ táp, cựa vung ào ào với tốc độ lóa mắt, đánh nhau dữ tợn đến mức George-Gà hiếm khi thấy cặp nào như vậy ngoài trường. Bất thình lình xám chuối của lão người Anh bị trúng đòn, con gà của ông chủ đã đâm sâu một cựa vào một xương cánh của nó, chúng mất thăng bằng ngã xuống, cả hai cùng vùng vẫy để gỡ chiếc cựa bị mắc trong khi vẫn mổ ác liệt vào đầu nhau.

“Bắt gà (handle)! Ba mươi giây!” Tiếng hô của trọng tài chưa dứt, cả tay người Anh lẫn ông chủ Lea đã nhảy vào; cựa được gỡ ra, hai người vuốt mớ lông bờm rối bù của gà mình cho mượt lại, rồi đặt chúng xuống mức, lần này giữ chúng tại đuôi. “Chuẩn bị… Thả!”.

Một lần nữa, đôi gà đụng ngang cơ trên không, cả hai cặp cựa cùng tìm đánh một đòn chí tử nhưng đều không đạt trước khi hạ xuống đất. Con của ông chủ nạp tới (dash), cố làm địch thủ mất thăng bằng, nhưng gà Anh nhấp nhử (feint), dạt (sidewise) khôn ngoan, làm đám đông nghẹt thở khi con gà của ông chủ đá toàn lực một cách vô hại. Trước khi nó kịp xoay lại, con gà Anh đã ập tới, chúng điên cuồng quần nhau trên mặt đất, rồi lại đứng lên, lồng lộn, mỏ chọi mỏ, rời ra, đập lẫn nhau bằng những cú quật cánh mạnh bạo trên đôi chân chòi đạp kịch liệt. Chúng lại bật lên không, rồi hạ xuống, đánh nhau dưới đất với một khí thế cuồng nộ mới.

Một tiếng kêu nổi lên! Con gà Anh đã đánh con kia chảy máu. Một vết sẫm loang loang lộ ra trên ngực con gà của ông chủ. Nhưng nó nện mạnh địch thủ bằng những cú quật cánh cho đến khi con này loạng choạng và nó chồm lên để hạ thủ. Nhưng một lần nữa con gà Anh lại chồm lên, tránh kịp và thoát hiểm. George-Gà chưa từng chứng kiến những phản xạ nhanh quá sức tưởng tượng như thế bao giờ. Nhưng lần này, con gà của ông chủ ra chân đủ mạnh để quất gà Anh ngã ngửa. Nó đâm trúng ngực con này hai lần, làm chảy máu, nhưng gà Anh xoay xở thế nào lại phóc được lên trên không và lao xuống đâm trúng cổ con gà của ông chủ.

George-Gà đã nín thở theo dõi hai con gà máu me đầm đìa vẫn đá nhau, xoay vòng, đầu cúi thấp, mỗi con đều tìm một sơ hở. Trong một pha quần thảo đột ngột, gà Anh lấn lướt gà ông chủ, quật cánh tới tấp, cựa nó lại lấy thêm nhiều máu, thế rồi kỳ lạ đến mức khó tin, con gà của ông chủ bỗng vọt lên không và khi hạ xuống, phóng một cựa vào trúng tim con gà Anh, nó gục xuống thành một đống, mỏ ộc máu.

Điều đó xảy ra nhanh đến nỗi khoảng một giây sau tiếng ồn ào mới bùng lên như sấm dậy. Những gã đàn ông mặt đỏ gay la thét, nhảy lên nhảy xuống: “Tawm! Tawm! Ông ta đã thắng!” George-Gà quá đỗi sung sướng, trông thấy họ xúm lại quanh ông chủ, đấm thùm thụp vào lưng ông, chộp lấy tay ông lắc lấy lắc để: “Tawm Lea! Tawm Lea! Tawm Lea!”.

Chúng ta sắp được tự do, George-Gà tiếp tục nghĩ. Cái thực tế là chẳng mấy nữa ông sẽ nói vậy với gia đình mình, dường như không thể tin được. Ông thoáng thấy lão người Anh bạnh quai hàm ra khiến người ta nghĩ đến một con chó bun (bulldog).

“Ông Lea” Có lẽ không gì khác có thể khiến đám đông im lặng nhanh chóng đến thế.

Tay người Anh bước tới; lão dừng lại cách ông chủ độ một thước. Lão nói: “Gà của ông đá cừ lắm. Kể ra con nào cũng có thể thắng. Chúng là cặp đấu hoàn hảo nhất mà tôi từng thấy! Tôi nghe nói ông là loại người thượng võ khả dĩ dám gộp cả tiền được lẫn vốn để cá tiếp một keo khác giữa gà của chúng ta”.

Ông chủ Lea đứng đó, mặt trắng nhợt đi.

Trong nhiều giây, tiếng túc và gáy của những con gà chọi nhốt lồng là âm thanh duy nhất mà người ta nghe thấy khi đám đông cố gắng lĩnh hội được cái tiềm năng của đôi gà chọi thi đấu với tám mươi nghìn đô-la tiền cược, ai thắng sẽ vơ tuốt…

Những cái đầu quay về phía ông chủ Lea. Ông có vẻ ngỡ ngàng phân vân. Trong một phần giây đồng hồ, luồng mắt của ông chạm vào George-Gà đang ráo riết chạy chữa cho con gà bị thương. George-Gà cũng giật thót như những người khác khi nghe thấy giọng của chính mình: “Gà của ông đánh được mọi thứ gì có lông vũ, thưa ông chủ!” Một biển mặt da trắng xoay về phía George.

“Tôi nghe nói gã da đen trung thành của ông là một trong số những tay luyện gà cự phách nhất, nhưng ở vào địa vị ông, tôi sẽ không quá tin vào ý kiến của hắn. Tôi cũng có những con gà khác rất hay”.

Những lời đó thốt ra như thể nhà phú hộ Anh coi thất bại vừa rồi của mình khác nào một ván bi (game of marbles), dường như lão đang trêu tức ông chủ Lea vậy.

Thế rồi ông chủ Lea nói, giọng hết sức trang trọng “Vâng thưa ngài. Như ngài đề nghị, tôi vui lòng để cả món tiền chuyển sang cá vào một trận khác”.

Nhiều phút chuẩn bị tiếp theo trôi qua gần như mờ mờ ảo ảo đối với George-Gà. Không một tiếng động nào phát ra từ đám đông xung quanh. Trước nay chưa từng có gì như thế. Tất cả bản năng của George-Gà đều đồng tình khi ông chủ Lea đưa ngón tay trỏ chỉ vào cái chuồng nhốt con gà vốn đã được George đặt cho một biệt hiệu từ trước. “Vâng thưa ông, con Diều Hâu” (De Hawk), ông thì thào, biết rất cụ thể rằng con này thiên về miếng chộp và giữ địch thủ bằng mỏ trong khi dùng cựa đâm chém [đá lông]. Đó sẽ là cách trị những con gà được luyện để chuyên nhấp nhử, như trận đấu trước đã khiến người ta đoán đó có thể là đặc điểm trong đàn gà của tay người Anh.

Bồng con “Diều Hâu” trong tay, ông chủ Lea đi ra chỗ lão người Anh cầm một con chuối bùn (dark gray). Hai con đều nặng sáu pound.

Khi tiếng “Thả!” vang lên, mang tới chấn động mong đợi, chả hiểu sao thay vì nhảy lên không, cả hai con đều phang nhau bằng những cú đập cánh dữ dội và George-Gà có thể nghe thấy tiếng mỏ con “Diều Hâu” táp sau một cú nắm lông như mong đợi… giữa lúc đang đòn đi đòn lại thì không biết thế nào, gà Anh tung ra một cựa nghiệt. Gà của ông chủ loạng choạng và đầu nó rũ xuống một lúc trước khi ngã gục, miệng há ra trào máu.

“Ôi lậy Chúa! Ôi lạy Chúa! Ôi lạy Chúa!” George-Gà lao như tên bắn, gạt mọi người sang bên trên đường vào sới tròn. Khóc rống như trẻ con, bế thốc con “Diều hâu” hiển nhiên là bị thương chí tử, ông hút máu đọng từ mỏ nó trong khi nó thoi thóp, hấp hối trên tay ông. Ông chật vật đứng dậy, nỗi đau thống thiết của ông khiến những người đứng gần nhất phải lùi lại trong khi ông loạng choạng đi xuyên đám đông trở về xe, tay ẵm con gà chết.

Trở lại sới, một nhóm điền chủ đang rối rít vỗ lưng và chúc mừng lão người Anh và ông chủ Jewett. Cả bọn họ đều quay lưng lại cái bóng đơn độc, rũ rượi của ông chủ Lea đang đứng chôn chân, đờ đẫn nhìn xuống những vệt máu trong sới chọi.

Cuối cùng ngài C. Eric Russell quay lại, bước tới chỗ ông chủ Lea, và ông chủ Lea chậm rãi ngước lên.

“Ngài nói sao?” ông lẩm bẩm.

“Thưa ngài, tôi nói rằng chỉ tại hôm nay không phải là ngày đại cát của ngài thôi.”

Ông chủ Lea cố tạo ra được cái vệt bóng của một nụ cười.

Ngài C. Eric Russell nói: “Về chuyện thanh toán. Cố nhiên, không ai mang theo ngần ấy tiền trong túi. Tại sao ta không giải quyết vào ngày mai nhỉ? Cho là một lúc nào đó trong buổi chiều đi…” Lão ngừng một lát. “Sau giờ dùng trà, tại nhà ông Jewett”.

Tê tái, ông chủ Lea gật đầu: “Vâng, thưa ngài”.

Chặng đường về nhà mất hai tiếng đồng hồ. Cả ông chủ lẫn George-Gà đều không hé răng nói một lời. Đấy là cuộc hành trình dài nhất bằng xe mà George-Gà từng đi, ấy thế mà nó vẫn chưa đủ dài, khi chiếc xe rẽ vào lối đi trong đồn điền…

Khi ông chủ Lea từ nhà ông chủ Jewett trở về vào lúc sẩm tối ngày hôm sau, ông thấy George-Gà đang trộn thức ăn cho lũ gà con trong lều đựng đồ dự trữ, nơi ông đã qua phần lớn thời gian từ lúc những tiếng la thét, rền rĩ than khóc của Matilda, cuối cùng, đã khiến ông phải trốn khỏi căn nhà gỗ nhỏ của họ.

“George”, ông chủ nói “ta có điều đau lòng nói với anh”. Ông dừng lại lựa chữ tìm lời. “Ta hồ như không biết nói sao đây. Nhưng anh đã biết đấy, ta chả lấy đâu ra ngót nghét số tiền mà người ta tưởng ta có. Sự thực là, trừ mấy nghìn, hòm hèm toàn bộ sở hữu của ta chỉ gồm có ngôi nhà, mảnh ruộng đất này và một số nô lệ các người.”

Ông í sắp bán bọn ta, George mang máng cảm thấy thế.

“Khốn nỗi”, ông chủ nói tiếp, “thậm chí tất cả những thứ ấy cũng chỉ được vào khoảng một nửa số ta nợ lão chó đẻ giời đánh thánh vật ấy. Nhưng lão đã mở cho ta một đường thoát”. Ông chủ lại ngần ngừ. “Anh đã nghe lão bảo đã nghe đồn về anh như thế nào đấy. Và hôm nay lão nói lão đã thấy được tài luyện gà của anh qua hai con đem ra đấu”…

Ông chủ hít một hơi thật sâu. Còn George thì nín thở. “Ờ, tuồng như lão cần thay một tay luyện gà lão mất ở bên Anh cách đây ít lâu và lão nghĩ mang về một gã nhọ luyện gà kể cũng hay”. Ông chủ không đủ sức nhìn vào đôi mắt nghi ngờ của George và đâm ra cộc lốc hơn. “Để khỏi kéo dài chuyện bầy hầy này, lão bằng lòng lấy tất cả tiền mặt ta có, đợt cầm cố nhà thứ nhất và thứ nhì, và mang anh về bên Anh dùng cho đến khi anh luyện được một người khác. Lão ta bảo là không quá vài năm đâu”.

Ông chủ cố ép mình nhìn thẳng vào mặt George-Gà “Không thể nào nói được ta đau đớn biết chừng nào về chuyện này, George ạ… Ta không có cách nào khác. Lão ta xử với ta thế, cũng là nương nhẹ. Nếu ta không làm theo thì sẽ mất mọi thứ mà ta đã làm lụng suốt đời để gầy dựng nên”.

George không sao tìm ra lời để nói. Ông có thể nói gì kia chứ? Dù sao, ông cũng là nô lệ của ông chủ.

“Bây giờ, ta biết anh cũng khánh kiệt và ta muốn bù đắp lại phần nào cho anh. Cho nên, ngay đây ta hứa với anh là trong khi anh đi vắng, ta sẽ trông nom vợ con anh. Và ngày anh trở về…”.

Ông chủ Lea ngừng lại, luồn tay vào túi rút ra một tờ giấy gấp, giở nó ra và chìa trước mặt George-Gà.

“Biết đây là cái gì không? Đêm qua, ta ngồi viết nó đây. Con đang nhìn thẳng vào văn bản hợp pháp xác nhận cho con được tự do, nhỏ ạ! Ta sẽ giữ nó trong két sắt của ta để trao cho con, ngày con trở về!”.

Nhưng sau khi nhìn trừng trừng một lúc vào những dòng chữ bí ẩn phủ kín tờ giấy trắng vuông vức, George-Gà vẫn tiếp tục vật lộn để chế ngự cơn giận dữ của mình. “Ông chủ ạ”, ông bình tĩnh nói, “trước tui định mua cả nhà tui tự do! Bi giờ tất cả mọi thứ tui có đã đi tong, còn tui thì ông tống khứ tận đâu đâu bên kia biển nước, xa vợ xa con. Sao ông không thể chí ít là thả cho mẹ con nó tự do ngay bi giờ, rồi sau đến tui, khi tui trở về?”.

Đôi mắt ông chủ Lea him him, “Ta không cần mày dạy ta phải làm gì, nhỏ ạ!” Không phải lỗi tại ta mà mày mất món tiền ấy! Dù sao ta vẫn tự nguyện làm quá nhiều cho mày, ấy cái phiền nhiễu với bọn nhọ là thế! Tốt hơn, là mày hãy cẩn thận cái mồm mầy!” Mặt ông chủ đỏ dần lên. “Nếu mày không ở với ta cả đời ở đây thì ta đã thẳng thừng mà làm và bán quách cái đít nhọ của mày đi cho xong”.

George nhìn ông, rồi lắc đầu: “Nếu cả đời tui có chút ý nghĩa gì mới ông, thì thưa ông chủ, sao ông lại còn làm nó thêm rối beng lên thế nữa?”

Mặt ông chủ rắn đanh lại: “Hãy gói ghém bất cứ thứ gì mày định mang theo! Thứ bảy, mày sẽ lên đường sang Anh”
14681749_1596766653966000_56897912275925


Chương 104

George-Gà đi rồi, vận may của ông đi theo và có lẽ cả nghị lực của ông cũng đi nốt, khí vận của ông chủ Lea cứ thế tiếp tục suy. Mới đầu, ông ra lệnh cho George-Con chuyển sang dành cả thời gian hằng ngày chăm nom gà, song mới đến cuối ngày thứ ba, ông chủ đã thấy các cóng nước ở một số chuồng gà con cạn khô và gã George-Con bầu bĩnh, chậm chạp bèn bị tống cổ với những lời đe dọa ghê gớm. Sau đó, đứa con trai út, Lewis, mười chín tuổi, được chuyển từ làm đồng về nhận công việc đó. Để chuẩn bị cho nhiều cuộc chọi còn lại trong mùa, giờ đây ông chủ Lea buộc lòng phải đích thân làm hầu hết công việc luyện gà và biệt dưỡng trước kỳ thi đấu, vì cho đến nay, Lewis hoàn toàn không biết phải làm thế nào. Cu cậu theo ông chủ đến hàng loạt các cuộc đấu địa phương và mỗi lần vào những ngày ấy, cứ tối đến, gia đình lại tụ tập chờ Lewis về kể lại những gì tệ hại đã xảy ra.

Gà của ông chủ thua nhiều hơn thắng, bao giờ Lewis cũng nói vậy, và lát sau, lại kể thêm là nó nghe hóng thấy nhiều người nói chuyện công khai rằng ông Tom Lea phải tìm cách vay tiền để đánh cá. “Xem vẻ chả mấy ai muốn nói chuyện mấy ông chủ. Họ chỉ nói qua quít hoặc vẫy nhanh một cái rồi tiếp tục đi cứ dư ông bị mắc dịch í”.

“Phải, ôn dịch bắt họ đi, bi giờ chả họ biết là ông í nghèo mà”, Matilda nói “Ông í xưa nay vưỡn chỉ là cùng đinh mà thôi” chị Sarah sẵng giọng. Điều trở nên bình thường với xóm nô rằng ông chủ Lea uống rượu bét nhè, hầu như mỗi ngày, giữa các cuộc cãi vã với bà chủ Lea.

“Cái ông già í chưa bao giờ bẳn tính đến thế!” một đêm, cô Malizy kể vậy với đám cử tọa lầm lì. “Ông í sục sặc trong nhà dư con rắn, hò hét và chửi thề nếu bà chủ chỉ nhìn ông í thôi. Và khi ông đi vắng, cả ngày bà í ở trong nhà kêu la rằng bà í thậm chí không bao giờ muốn nghe nói đến gà nữa!”.

………

Ông chủ Lea trở về vào khoảng giữa chiều, theo sau là một người da trắng khác cưỡi ngựa, và từ vị trí quan sát của mình ở nhà bếp và cửa hiệu rèn, cả bà Malizy và Tom đều ngạc nhiên thấy hai người không xuống ngựa vào đại sảnh nghỉ ngơi uống nước, như trước đây, bao giờ có khách cũng thế. Đằng này, hai con ngựa vẫn tiếp tục phi nước kiệu xuôi con đường sau nhà, hướng về phía khu gà chọi. Không đầy nửa giờ sau, Tom và bà Malizy thấy người khách phóng nhanh trở lại một mình cặp ở nách một con mái chọi sợ hãi kêu cục cục và Tom đứng ở ngoài, nên có thể nhìn thấy khá gần vẻ giận dữ của người đó khi y phi ngựa qua.

Mãi đến cuộc họp mặt thường lệ của xóm nô đêm hôm ấy, Lewis mới thuật lại những gì thực sự đã xảy ra. “Khi con nghe thấy tiếng ngựa đến”, nó nói, “con cốt sao chắc chắn là ông chủ đã trông thấy mình đang làm việc, rồi mới lẩn ra sau mấy bụi cây, từ chỗ í con biết là có thể nhìn và nghe rõ mọi chuyện”.

“Thế, sau khi mặc cả thật găng một hồi, họ đi đến ngã giá một trăm đô-la con gà mái chọi đang ấp một lứa trứng í. Rồi con thấy người kia xỉa tền ra đếm, rồi ông chủ đếm lại trước khi bỏ vào túi. Ngay sau đấy bắt đầu một sự hiểu nhầm, người kia tưởng ông chủ biểu dững quả trứng con mái í đang ấp cũng đi kèm luôn vào món hàng í. Thế là ông chủ bắt đầu nguyền rủa dư điên! Ông chạy tới túm lấy con gà nhấc lên và lấy chân giậm nát bét ổ trứng thành một mớ bèo nhèo! Hai người xít nữa đánh nhau, thì bất thình lình người kia giật lấy con gà và nhẩy lên ngựa, miệng hét nếu ông chủ không già khụ dư thế, thì lão ta đã choảng vỡ đầu rồi!”.

………

Gần đây, Tom đã thầm suy luận rằng tổn thất vừa rồi của ông chủ trong chọi gà hẳn là còn lớn hơn ông bộc lộ. Tom đã theo dõi sát ông chủ Lea mỗi ngày một thêm căng thẳng, phờ phạc và già nua, sau mỗi chai whiskey cạn đến đáy. Nhưng Tom biết bằng chứng đáng lo nhất về một cái gì bất ổn sâu sắc là theo lời Lewis, đến nay, ông chủ đã bán đi ít nhất là nửa số gà của mình, mà các dòng gà (bloodlines) trong đó cũng phải mất ít ra là nửa thế kỷ lai tạo (breeding).

………

Chương 109

………

Ăn tối xong, đêm xuống, gia đình vui sướng xúm quanh George khi ông đi vào câu chuyện về gần năm năm ở trên đất Anh.

“Nói thật mấy các con, thiết tưởng bố phải mất một năm nữa mới kể hết những gì bố đã thấy, đã làm ở bờ biển bên kia! Lạy chúa!”. Nhưng bây giờ, ít ra ông cũng phác cho họ biết mấy nét nổi bật về sự giàu sang phú quý và uy tín xã hội của ngài C. Eric Russell, về đàn gà thuần dòng (purebred lineage) lâu đời và bách chiến bách thắng của ngài, và về chuyện bản thân ông, với tư cách là một chuyên gia luyện gà người da đen từ Mỹ sang, đã tỏ ra hấp dẫn như thế nào đối với những người đam mê chọi gà ở nước Anh, tại đó các phu nhân đài các thường dạo chơi, dắt theo những thằng bé người Phi mặc đồ nhung, lụa, bằng dây xích vàng thắt quanh cổ chúng.

“Bố không nói dối đâu, bố mừng là đã trải mọi sự. Dưng mà chúa chứng giám là bố nhớ mọi người ghê gớm”.

“Rành là tui thấy chả có vẻ thế tí nào - hai năm mà kéo ra thành hơn bốn năm!” Matilda nói, giọng gay gắt.

“Bà già chả thay đổi tí nào, phải không nhỉ?” George-Gà nhận xét với các con đang buồn cười.

“Hừm! Ai già?” Matilda quặc lại. “Đầu ông phô bạc nhều hơn đầu tui thì có!”.

Ông cả cười vỗ vỗ vào vai Matilda trong khi bà giả vờ làm ra vẻ rất bất bình. “Đâu phải tui không muốn trở về! Qua hai năm là tôi bắt đầu nhắc ngài Russell ngay. Dưng mà sau một thời gian, một hôm ông í đến bỉu tui đang luyện gà của ông í tốt thế, cũng như rèn cặp gã thanh niên da trắng giúp việc tui, cho nên ông í quyết định gởi thêm một món tiền cho ông chủ Lea, bỉu là ông í cần tui một năm nữa - và tui gần dư phát điên lên được! Cơ mà tui làm thế nào đây? Tui đã làm hết sức mình - ông í phải viết vào thư dặn ông chủ Lea phải bảo đảm nói cho bà mấy các con biết chuyện gì đã xảy ra...”

“Ông í chả nói mấy bầy tui một lời nào sất” Matilda kêu lên.

“Mẹ biết tại sao không? Hồi í, ông í đã bán chúng ta đi rồi còn gì”.

“Rành là phải! Vì thế mà chúng ta không nghe tin”.

“Ừ hứ! Ừ hứ! Thấy chưa? Không phải tại tui nhá!” Giọng George-Gà có vẻ khoan khoái vì được biện minh.

Sau sự thất vọng cay đắng ấy, ông đã moi được ngài Russell phải hứa rằng đấy là năm cuối cùng. “Rồi tui tiếp tục dấn tới, giúp cho gà của ông í thắng một mùa lớn chưa từng thấy - chí ít cũng là theo lời ông í nói mấy tui. Rồi cuối cùng ông í biểu ông í cảm thấy tui đã dạy gã thanh niên da trắng đủ sức thay thế tui và tui sắp có thể để chỗ nầy cứ thế tiếp tục, tui sướng ơi là sướng!”.

“Xin nói mấy tất cả một đều: Chả có mấy nhọ được cả hai xe song mã chở đầy dững bạn hữu người Anh đi tiễn, dư họ đã đưa chân tui đến Southampton đâu. Đấy là một thành phố to tướng bên cạnh bờ biển với không biết cơ man nào là tầu ra tầu vào. Ngài Russell đã thu xếp cho tui đi khoang hạng bét (steerage) trên cái tầu vượt đại dương.

“Lạy chúa! Tui chưa từng sợ dư thế bao giờ! Ra khơi chưa bao xa, tầu đã bắt đầu chòng chành, chồm lên chồm xuống dư con ngựa hóa dại. Nói gì đến chuyện cầu nguyện!” - ông lờ như không để ý đến cái “hừm!”của Matilda - “tuồng dư cả đại dương đang lên cơn điên, muốn xé bọn tui ra từng mảnh vậy! Dưng mà cuối cùng biển tàm tạm lặng đi và thậm chí là êm ả tĩnh mạc khi bọn tui đến New York, ở đấy mọi người đều xuống khỏi tầu...”





Ghi chú

*Về thể thức thi đấu. Các thể loại đá đối đầu, đá luân lưu và đá cáp được Arch Ruport (The Art of Cockfighting, 1949) giải thích như sau:

Đá đối đầu (main) bao gồm số lượng gà như nhau ở mỗi bên. Bất cứ số lẻ nào từ ba đến hai mươi mốt hay nhiều hơn [tùy số lượng cáp trên thực tế]. Cuộc đấu được sắp đặt từ trước, và các trọng lượng sàn và trần được xác định [tầm trọng lượng]. Bên nào thắng đa số trận sẽ thắng luôn cuộc đối đầu. Các bên phải lập biên bản thỏa thuận (agreement) với các điều khoản (articles) rõ ràng và chi tiết để cuộc đấu được tiến hành trong mọi trường hợp. Các điều sau đây nên được đề cập trong biên bản: 1) Địa điểm và thời gian thi đấu, 2) Tiền độ, 3) Ai là người giữ tiền độ và tiền phạt (forfeit) là bao nhiêu [trường hợp bỏ đá chẳng hạn], 4) Loại cựa (gaff) và luật trường được áp dụng, 5) Ai là trọng tài, 6) Số gà mang theo của mỗi bên [trong tầm trọng lượng quy định], 7) Đâu là trọng lượng sàn và trọng lượng trần, 8) Có buộc phải cáp gà cùng trọng lượng, 9) Được phép chênh mấy ounce khi cáp gà, 10) Cựa và dây cột được phép nặng mấy ounce, 11) Có buộc phải đá toàn bộ số trận cáp được hay phải chọn số lẻ, 12) Phải làm gì nếu số cáp là chẵn, 13) Phải làm gì nếu số cáp là lẻ và có trận hòa, 14) Dẫu trường hợp số 12 hay 13, bên nào thắng trước một nửa số trận cáp sẽ chiến thắng chung cuộc, 15) Ai thắng khi thảy đồng xu được lựa chạng đá trước. Quyền lựa chọn sẽ hoán đổi lần lượt sau đó, 16) Người vừa thua trận có quyền chọn chạng đá trận sau, 17) Khi quyền chọn chạng hoán đổi, nó nên từ trần xuống sàn, hay ngược lại.

Khi hai bên đến trường gà nơi tổ chức cuộc đấu, họ phải cân đủ số gà như thỏa thuận trong biên bản và ghi vào danh sách. Khi hai bên cân xong, họ cần so sánh danh sách và tiến hành cáp.

Tất cả những con cùng trọng lượng sẽ được cáp trước, rồi đến tất cả những con chênh lệch trong vòng một ounce [28g]. Nếu biên bản chấp nhận chênh lệch 2 ounce [56.7g], thì những con trong diện này sẽ được cáp tiếp theo.

Đôi khi, trong việc cáp chạng đá đối đầu, số trận là chẵn. Trong trường hợp này, người cáp có thể cho phép chênh lệch ba ounce [85g], sao cho bên này có lợi một trận thì bên kia cũng có lợi trận khác, nhằm đạt được số cáp lẻ.

Nếu thỏa thuận nhấn mạnh rằng không bắt buộc phải cáp hai con có cùng trọng lượng, thì nhiều khả năng tất cả gà đem đến giải đều cáp được.

Quan trọng là điều thứ 13 ở trên phải được thỏa thuận trước khi thi đấu. Nhìn chung, nó nói rằng trong trường hợp có trận hòa, cuộc đá đối đầu sẽ tương tự với số cáp chẵn. Khi ấy, người đạt được nửa số trận thắng đầu tiên sẽ chiến thắng chung cuộc. Chẳng hạn, nếu thỏa thuận đá mười ba trận và té ra một trận hòa, thì ai đạt 6 trận thắng đầu tiên coi như thắng cuộc đá đối đầu.

Đá luân lưu (tournament) là khi các chạng đá được chỉ định trước, và gà chọi phải đạt tầm trọng lượng cho phép.

Trong các giải luân lưu lớn, mỗi đội (entry) sẽ lần lượt đụng với những đội còn lại, và tầm trọng lượng được thỏa thuận tương ứng – một [28g] hay hai ounce [56.7g] tùy trường hợp.

Trong các giải luân lưu nhỏ, tầm trọng lượng được mở rộng đến 4 ounce [113.4g]. Giải luân lưu có thể bao gồm số lượng đội bất kỳ, từ hai đến một chục hay nhiều hơn. Các đội phải hợp tác với người cáp (match-maker) trong nhiều ngày trước khi giải diễn ra để cáp trận và lập bảng điểm (scorecard).

Chẳng hạn giải luân lưu đá 5 gà và có 8 đội tham gia. Dĩ nhiên, một đội không thể đụng hết số còn lại, vì vậy lịch đá (schedule) được xây dựng với 1 đấu 2, 3 đấu 4, 5 đấu 6, 7 đấu 8 trong vòng 1. Mỗi đội sẽ bắt thăm và sẽ đá theo lịch của mã số tương tứng. Đây là các trận thuộc chạng 4-8 [2.04kg].

Ở dưới là ví dụ về bảng điểm và lịch đá của giải luân lưu 5-gà, 8-đội, thể hiện mã số và tên đội với đối thủ ở mỗi trận, và cách ghi điểm.

tournament.jpg

Từ bảng điểm, sẽ rất dễ nhận thấy đội Brown, mã số 2, gặp đội Stock ở chạng 4-8 [2.04kg], đội Kirk ở chạng 4-12 [2.15kg], đội Black ở chạng 5-0 [2.27kg], đội Madden ở chạng 5-4 [2.38kg], và đội Myers ở chạng 5-8 [2.49kg]. Vậy đội Brown đá đủ 5 trận và bảng điểm ghi nhận anh thắng 3 thua 2. Mỗi đội đều đá theo cùng cách thức như vậy.

Hai hay nhiều đội có thể đồng hạng tại các vị trí nhất, nhì và ba. Nếu điều này xảy ra, tiền sẽ được chia đều; chẳng hạn nếu hai đội đồng hạng nhất, thì tổng tiền thưởng các vị trí nhất và nhì sẽ được chia đều cho cả hai. Nếu ba đội đồng hạng, thì toàn bộ tiền thưởng sẽ được chia đều cho cả ba.

[Theo D. Henry Wortham (Modern Tournament And Derby Rules, 1961), thể thức đá luân lưu (tournament) được Sol P. McCall ở Louisiana sáng lập vào năm 1908. Như vậy giải này chưa xuất hiện vào thời của George Gà (tức trước 1865 theo Wikipedia), tác giả Alex Haley đã nhầm lẫn ở điểm này!]

Đá cáp (hack) là khi nhiều sư kê tập hợp và cáp ngay tại chỗ theo thỏa thuận giữa đôi bên.

Luật trường cũng tương tự như đá đối đầu, và chênh lệch 2 ounce [56.7g] thường được chấp nhận.

[Trong sách, từ “hack fight” được dịch là “chọi hạ cấp” và điều này không hẳn sai vì đây là thể thức đá phổ biến nhất, dễ tổ chức nhất và không đòi hỏi nhiều gà mà ai cũng có thể tham gia. Nhưng cũng không hẳn đúng vì cuộc đụng độ đình đám nhất giữa ông chủ Lea và nhà quý tộc Anh Eric Russell là thể thức đá cáp - 5 trận, nhưng đến trận thứ 2 thì ông chủ Lea đã sạt nghiệp rồi nên những trận sau coi như bỏ].

*Trường gà (fighting area). Địa điểm diễn ra các độ gà. Theo Art Ruport, trường gà phải ở nơi xa khu dân cư và có chỗ đậu xe. Cấu trúc phải thoáng mát, có khu vực dành cho sư kê ốp và khởi động gà, khu vực dành cho khán giả, quầy phục vụ giải khát và thức ăn nhẹ, phòng y tế và nhà vệ sinh. Trung tâm của trường gà là sới (cockpit), hình tròn, đường kính tối thiểu 20’ [6m], thấp hơn sàn khoảng 2’ [0.6m], vách sới ngả ra ngoài để khán giả dễ quan sát. Vách phải được gia cố bằng vật liệu trơn, cứng và không có kẽ để gà khỏi mắc chân vào. Nền sới được chuẩn bị cẩn thận bằng một lớp đất sét nện dày độ 3 hay 4” [10cm], bên trên là lớp vỏ cây (tanbark). Vỏ cây phải được trải đều, phun ẩm, lèn chặt, và sâu khoảng 2” [5cm] vào lớp đất sét. Vỏ cây là vật liệu tốt nhất nhưng nếu không tìm ra thì có thể dùng đất mùn (humus) rừng thân mộc. Đây là hỗn hợp của lá, cành cây mục, đất và phân, xác động vật thối rữa. Kế nữa là đất sét nhẹ trộn với mùn cưa. Một số trường gà tại New York sử dụng thảm, người ta xếp chồng vài lớp dày, vuốt phẳng bề mặt và xử lý các góc để không cản trở chuyển động của gà.

Ở các giải nhỏ hoặc khu vực đá cáp địa phương, sới được thiết kế đơn giản bằng vách gỗ, đường kính khoảng 14’ [4m] và cao khoảng 2’ [0.6m]. Sới có thể hình tròn, bát giác, lục giác hay thậm chí hình vuông; nhưng ở trường hợp sau cùng, các góc cần được chèn bằng vật liệu cứng, nhẵn. Cách phần vách sới được nối lại với nhau và có thể tháo rời sau khi sử dụng.

Theo D. Henry Wortham (Modern Tournament and Derby Rules, 1961), mức (core, starting line) hay vạch xuất phát được vẽ cách nhau 8’ [2.4m]. Mức có thể dịch vào, mỗi lần 22” [56cm], tùy diễn tiến trận đấu theo luật trường, cho đến khi hai con đâu mỏ (beak-to-beak), gọi là vào chữ công.

Về nhân sự, chúng ta thấy có trọng tài (referee) và quản trường (judge), người điều hành các hoạt động ở trường đấu. Trọng tài không được phép cá cược. Luật trường được đăng công khai để đảm bảo mọi người đều thông suốt trước khi thi đấu.

*Sư kê (cocker). Là người biệt dưỡng (condition), lắp cựa (heel) và thả gà (handle) đá trường tuy ở mỗi lãnh vực đều có các chuyên gia riêng. Nhà lai tạo (breeder) tự đá gà của mình cũng được gọi là sư kê.

Mặc dù người Việt có một truyền thống chọi gà lâu đời, thuật ngữ “sư kê” tức người chọi gà chỉ tồn tại thông qua truyền khẩu trong làng gà. Nó xuất hiện trong bài “Thú Chọi Gà” của cụ Vương Hồng Sển xuất bản năm 1961 và nay được các trang mạng sử dụng rộng rãi.

*Nhà thể thao (sportsman). Chọi gà là tổng hòa của các yếu tố thú chơi – cờ bạc – và thể thao mà ranh giới giữa chúng dường như rất mong manh và khó tách bạch. Ở Anh và Mỹ trước đây, xã hội vẫn coi chọi gà là một trong những trò thể thao phổ biến nhất, và sư kê cũng là nhà thể thao. Bởi vậy, khi thấy mức độ chịu chơi của ông chủ Lea, vị quý tộc người Anh mới thốt lên “Một nhà thể thao đích thực!”. Nhưng nếu một người lậm sâu vào khía cạnh đỏ đen, thì anh ta sẽ trở thành tay cờ bạc và có thể mất hết mọi thứ. Nhân vật chính trong bộ phim Sabungero (2009) của điện ảnh Philippines bị rơi vào trường hợp này và anh quyết định trở lại con đường của một sư kê, tức tập trung vào khía cạnh chuyên môn của trò chọi gà và tham dự giải World Slasher Cup.

*Về màu sắc gà. Chú thích các màu gà trong bài như sau: red = điều, tía; blue = xám; gray = chuối; dark gray = chuối bùn tức mã trắng có lẫn sắc đen; silvery blue = xám chuối; speckled/spangle = bông, nổ; snow-white = nhạn; coal-black = ô hay còn gọi là “ô ướt”; dark buff = vàng sẫm, có lẫn sắc đen.

*Trống mồi (catch cock). Không dùng đá trường, mà vào việc huấn luyện. Trống mồi thường được ôm để nhử trống đá trường, giúp nó tập bay và đá trên không.

*Trống tơ (stag). Gà trên dưới một năm tuổi. Trống tơ lớn (bull stag). Gà từ một năm rưỡi đến dưới hai tuổi. Trống chiến (cock). Gà trên hai năm tuổi.

*Thảo dược (herb). Có mấy loại thảo dược mà lão Mingo cho vào thức ăn biệt dưỡng của gà chọi. Chua me (wood sorrel): tên khoa học Oxalis acetosella; ở Việt Nam có bốn loài thuộc họ chua me Oxalidaceae, loài thường gặp nhất là chua me đất hoa vàng Oxalis corniculata; vị chua. Rau má lông (ground-ivy): tên khoa học Glechoma hederacea; cây này cũng phân bố tại Việt Nam, ở vài tỉnh phía bắc; tuy xuất hiện trong danh sách cây độc với gà, nhưng mặt khác, con người vẫn sử dụng nó làm thảo dược và đó là lý do có người không diệt nó trên sân gà của mình; vị hơi đắng. Cam thảo (licorice): vị ngọt, the. Cả ba cây này đều có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, có lẽ cũng kích thích tiêu hóa, giúp gà ngon miệng.

*Gà Chọi Anh (Old English Game). Vào năm 1849, nghị viện Anh ban hành điều luật cấm chọi gà. Không phải với lý do bảo vệ động vật mà vì họ nghĩ rằng trò chọi gà thu hút đám lưu manh, làm mất trật tự xã hội. Người ta bắt đầu chuyển sang cản gà để tham dự triển lãm thuần túy. Trong thời gian này, họ lai gà chọi Anh (English Game) với gà Malay để cho ra giống gà mới, với mục đích làm cảnh, gọi là Modern English Game. Để phân biệt, giống gà chọi Anh truyền thống được thêm chữ “old” đằng trước thành ra Old English Game. Theo nghiên cứu của tiến sĩ Barry Peachey trong cuốn “The Cockfighter” năm 1992, thêm nhiều điều luật cấm cản được bổ sung ở Anh vào thế kỷ trước nhưng hiện tượng chọi gà vẫn diễn ra một cách lén lút cho đến tận ngày nay. Dẫu vậy, danh tiếng và chất lượng của gà chọi Anh dường như đã sút giảm rất nhiều, điển hình là thị trường Philippines nơi người ta vẫn nhập gà chọi Mỹ về làm giống nhưng hầu như không đả động gì đến gà chọi Anh. Hầu hết gà chọi Anh được bày bán công khai trên thị trường là gà cảnh, chẳng thể đá đấm gì được, đến mức các từ “Game”, “Gamefowl”, “Gamecock” mất đi ý nghĩa ban đầu của chúng, thậm chí một số người chuyển sang sử dụng từ “Battlecock” để khẳng định giống gà chọi đá trường đích thực.

*Tiền độ (main pot, main purse, main stake). Các trận đấu được tổ chức tại trường gà, nơi chủ trường sẽ thu phí tham dự (admission fee). McIntyre (1906) nói rằng hoặc mỗi bên trả một nửa phí tham dự cho chủ trường, hoặc bên thắng sẽ trả, tùy điều khoản trong thỏa thuận. Nhiều khả năng, phí tham dự được trả dưới dạng “tiền xâu” từ 5-10% tiền độ hay “tiền trong sổ”. Sư kê đá càng lớn thì tiền xâu càng lớn nên lẽ tự nhiên, họ muốn hạn chế tiền độ mà dồn vào khoản cáp ngoài (side bet), còn gọi là “đá ngoài sổ”. Về phía chủ trường, họ sẽ quy định số tiền độ tối thiểu và các sư kê phải đá trên mức đó.

*Cáp ngoài (side bet). Khoản cá cược ngoài sổ giữa đôi bên. Khoản thu từ đây không phải chịu tiền xâu cho chủ trường, ngược lại họ cũng không chịu trách nhiệm nếu rắc rối phát sinh (như chạy làng). Đá hàng xáo (side betting) là một dạng cáp ngoài, diễn ra giữa đám khán giả ăn theo, còn gọi là dân hàng xáo, nên thường phóng, bắt ầm ĩ. Ở trường gà có tổ chức, dân hàng xáo có thể cá cược thông qua biện trường để tránh rủi ro (như chạy làng), ngược lại người thắng phải trả tiền xâu khoảng 5%.

*Thả gà (handling). Hoạt động điều khiển gà trong sới bao gồm hai động tác cơ bản: thả (pit) và bắt (handle), kèm hoạt động cấp cứu, gọi là sửa (nursing). Người thực hiện gọi là nài gà (handler/pitter/setter). Vì tính chất vũ khí và luật trường, các độ gà đôi khi rất dằng dai nên kỹ thuật thả và sửa gà góp phần quan trọng vào kết quả trận đấu. Cứ như sách thì ông chủ Tom Lea là một nài gà giỏi.

*Trận (pitting). “Gà của ông Grayson thắng - một phút mười giây trong trận (pitting) thứ hai!”. Tác giả Alex Haley sử dụng từ “pitting” theo nghĩa “lần thả gà” tức trận đấu. Trong khi các sư kê đích thực dùng “pitting” với nghĩa là “lượt thả”. Theo luật thì gà còn đá cho đến khi bị dính cựa (hang/fast) tức cựa con này đâm và bị kẹt trên mình con kia, không đá được nữa, phải bắt ra thả lại. Mỗi lần thả như vậy được tính là một lượt và độ nhanh-chậm của một trận gà thường được tính theo lượt thả.

*Cắn mổ (bill). Màn dạo đầu trước khi thả gà, khi hai con được đưa lại gần cho cắn, mổ qua lại, kích thích tính hung hãn. Theo Dingwall (Handling & Nursing The Gamecock, 1928), có trường hợp buôi thuốc lên lông gà mình để ngầm hại gà địch khi cắn mổ, nhưng hồi đó còn hiếm. Xin dẫn lời anh Gà Củ Chi “Bên mình vì sợ gà đối thủ bôi thuốc vào mồng, sau khi gà mình cắn sẽ bị ngơ, không đá được nên đa số đã bỏ thủ tục này”.

*Biệt dưỡng (conditioning). Quy trình nuôi dưỡng và huấn luyện (training)để gà đạt phong độ cao nhất ngoài trường đấu. Công đoạn này thường kéo dài từ 2 đến 3 tuần tùy mỗi sư kê. Người thực hiện công đoạn này được gọi là tay biệt dưỡng (conditioner/keeper). Tay luyện gà (trainer) theo nghĩa hẹp là người thực hiện các bài tập cho gà nhưng cũng có thể là tay biệt dưỡng.

*Bàn tập (work bench). Đây là lối luyện gà đặc trưng của các sư kê Mỹ. Có nhiều bài tập (exercises) trên bàn, chẳng hạn như hất (flirt), bật (flip), thảy (toss), chạy (run), lật (turn over), vuốt (rub) .v.v.

*Thư dãn (limber). Là một phần thuộc quá trình khởi động, theo đó gà được đưa ra khỏi lồng vận chuyển hoặc lồng ốp, thả vào bội để đi lại cho dãn gân cốt. Tại trường đấu, thư dãn thường được kết hợp với xoa bóp và quan sát phân để theo dõi quá trình tới độ (on point).

*Lai tạo (breeding). Là cản gà một cách có phương pháp kết hợp với tuyển chọn (selection) và thanh lọc (cull). Gà bị loại trong quá trình này, tức không dùng vào thi đấu và lai tạo, được gọi là gà loại (cull bird) hay gà hạng hai.

*Dòng gà (bloodline). Là bầy gà có chung những tính trạng mong muốn, mà ở đây là các đặc điểm chiến đấu như gan lỳ (game), đâm (cut), lực (power) và tốc độ (speed).

*Lai thuần (purebred). Là củng cố các tính trạng mong muốn, khiến các gien quy định những tính trạng này tồn tại dưới dạng đồng hợp tử; trên thực tế, điều này gần như đồng nghĩa với việc lai cận huyết (inbreeding).

*Thả bãi (range walk). Còn gọi là thả trại (farm walk), tức chăn thả trên bãi rộng. Bãi thả của ông chủ Lea không giới hạn! Tuy nhiên một số trại có thể quây lại để dễ quản lý và ngăn ngừa động vật săn mồi. Sư kê Rey Bajenting (Philippines) tính cho mỗi đầu gà độ 10 m2. Những vùng có diện tích hạn hẹp, chẳng hạn như miền bắc nước Mỹ, các sư kê chăn thả trong lồng hay chuồng, gọi là thả lồng (pen walk/coop walk/yard walk).

*Đá lông (mouth hold). “Thiên về miếng chộp và giữ địch thủ bằng mỏ trong khi dùng cựa đâm chém. Đó sẽ là cách trị những con gà được luyện để chuyên nhấp nhử”. Đây là mô tả về con “Diều Hâu” (De Hawk) cũng là gà đá lông.

*Cựa (gaff). Loại cựa thép tiết diện tròn. Ở các bang miền Nam, người ta sử dụng cựa dài. Trong khi ở các bang miền Bắc, người ta sử dụng cựa ngắn 1¼ in